بلومنتال: هدف آمریکا و اسرائیل از حمله به ایران تغییر نظام سیاسی بود

روزنامهنگار تحقیقی آمریکایی میگوید هدف اصلی آمریکا و اسرائیل از حمله به ایران نه نابودی برنامه هستهای ایران، بلکه تغییر نظام سیاسی این کشور بود.
به گزارش فردای خبر_ دفتر مطالعات سیاسی و بینالمللی وزارت امور خارجه برای بررسی شرایط حاکم بر نظام بینالملل، حمله آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران و اوضاع حاکم بر فلسطین اقدام به انجام مصاحبهای با مکس بلومنتال روزنامهنگار تحقیقی، نویسنده، مستندساز و بنیانگذار و سردبیر رسانه The Grayzone کرده است که متن آن را در ذیل میخوانید.
علیرضا خداقلیپور معاون مرکز مطالعات سیاسی و بینالمللی وزارت امور خارجه در مقدمه این مصاحبه گفت: نظام بینالملل در حال تجربه تحولی عمیق است. تضعیف نهادهای بینالمللی، منازعات در غرب آسیا، افزایش تنش میان قدرتهای بزرگ و استفاده فزاینده از فشارهای اقتصادی و نظامی بهعنوان ابزارهای سیاست خارجی، پرسشهای بنیادینی را درباره آینده امنیت جهانی و روابط بینالملل مطرح کرده است.
همزمان، منازعه بر سر چگونگی بازنمایی و درک این تحولات نیز به یکی از ابعاد مهم سیاست بینالملل تبدیل شده است. روابط واشنگتن و تلآویو، تجاوز غیرقانونی علیه ایران، آینده فلسطین بهعنوان مسئله محوری مجموعه بحرانهای خاورمیانه و ظهور جهانی بیثباتتر و آشفتهتر، همگی بحثهای گستردهای را درباره قدرت، حاکمیت ملی و نقش رسانهها برانگیختهاند.
برای بررسی این تحولات، میزبان مکس بلومنتال هستیم؛ روزنامهنگار تحقیقی، نویسنده، مستندساز و بنیانگذار و سردبیر رسانه The Grayzone که بهواسطه گزارشها و تحلیلهای انتقادی خود درباره سیاست خارجی ایالات متحده، غرب آسیا و روایتهای رسانهای بینالمللی شناخته میشود.
مکس، به برنامه «فراتر از روایت» خوش آمدید. از اینکه دعوت ما را پذیرفتید، سپاسگزاریم.
انگیزهها و محاسبات آمریکا و اسرائیل در آغاز جنگ
از اینکه این فرصت را در اختیار ما قرار دادید تا با شما گفتوگو کنیم، بسیار سپاسگزارم.
در برنامه «فراتر از روایت» مرکز مطالعات سیاسی و بینالمللی تلاش میکنیم صداهای متفاوت و کمتر شنیدهشده را از نقاط مختلف جهان درباره تحولات بینالمللی بازتاب دهیم.
همانطور که میتوانید حدس بزنید، مهمترین مسئله برای ما در ایران، جنگ جاری است؛ جنگی غیرقانونی و بدون تحریک قبلی که ایالات متحده و اسرائیل علیه ایران آغاز کردهاند و در اشکال مختلف، از حدود ۱۷ تا ۱۸ ماه پیش ادامه داشته است.
با وجود انتشار اخبار و گزارشهای متعدد درباره احتمال مذاکره و دستیابی به توافق، همچنان محتملترین سناریو از نگاه ما، سناریوی بدبینانه و وقوع مجدد درگیری است. دلیل این مسئله، بیاعتمادی میان ایران و ایالات متحده و تجربههای تلخی است که در دورهای اخیر تعاملات و مذاکرات دیپلماتیک داشتهایم؛ تعاملاتی که در نهایت به جنگهای ویرانگر و تجاوز علیه ایران منجر شدند.
نخستین پرسش من درباره انگیزهها و محرکهای طرفهای متجاوز برای آغاز این جنگ است.
هنوز بحثهای جدی درباره این موضوع وجود دارد که آیا ورود ایالات متحده به جنگ ناشی از محاسبات اشتباه واشنگتن بود یا اینکه بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، آمریکا را به آغاز جنگ ترغیب و گمراه کرد.
در این میان، اهدافی مانند نابودی توانمندیهای ایران، تجزیه کشور و تغییر نظام سیاسی نیز مطرح شدهاند.
ارزیابی شما از این موضوع چیست؟
مکس بلومنتال: بله، بدون تردید. این جنگ بهوضوح یک اشتباه محاسباتی بزرگ از سوی ایالات متحده بود؛ اشتباهی که در نتیجه نفوذ و تسلط عناصر همسو با اسرائیل بر دولت دونالد ترامپ شکل گرفت.
این مسئله همچنین ناشی از ناآگاهی فکری دونالد ترامپ، فقدان کنجکاوی و شناخت عمیق او نسبت به مسائل و محدود شدنش به حلقه کوچکی از مشاوران بود؛ مشاورانی که بهشدت تحت تأثیر جریان مستمری از اطلاعات نادرست، اطلاعات گمراهکننده و ارزیابیهای اغراقآمیز درباره تهدیدهای ایران قرار داشتند.
اعتمادبهنفس بیش از اندازه ترامپ پس از عملیات ونزوئلا نیز در این محاسبه اشتباه نقش داشت.
اگر به جنگ ۱۲روزه بازگردیم، جنگی که در میانه مذاکرات و با استفاده از مذاکرات بهعنوان پوششی برای آغاز عملیات نظامی شروع شد، میبینیم که درباره آنچه قرار بود اتفاق بیفتد و حتی علت وقوع آن، ابهام زیادی وجود داشت.
اسرائیل از راهبردی استفاده کرد که پیشتر در دوران ریاستجمهوری باراک اوباما نیز در پی اجرای آن بود؛ راهبردی که اوباما و هیلاری کلینتون، وزیر خارجه وقت آمریکا، بعدها به آن اشاره کردند. این راهبرد عبارت بود از حمله یکجانبه به ایران و سپس تحریک ایران به واکنشی شدید.
به اعتقاد من، اسرائیل میزان و شدت واکنش ایران را دستکم گرفته بود؛ اما میدانست که ایالات متحده ناگزیر خواهد شد سامانههای موشکی تاد و پاتریوت و همچنین سایر تجهیزات پدافند هوایی و ضد موشکی را برای حفاظت از اسرائیل در اختیار آن قرار دهد.
اسرائیل تصور میکرد پس از گذشت یک یا دو هفته، ایالات متحده ناچار خواهد شد مستقیماً وارد جنگ شود؛ در غیر این صورت، اسرائیل در داخل آمریکا آشوب سیاسی ایجاد خواهد کرد و مدعی خواهد شد که دونالد ترامپ ضعیف عمل کرده و اسرائیل، شهروندان اسرائیلی و حتی جهان یهود را در برابر خطرناکترین تروریستهای جهان تنها گذاشته است.
در این زمینه، به عملیات انتقال اضطراری تسلیحات به اسرائیل در سال ۱۹۷۳ اشاره میکنم؛ عملیاتی که هنری کیسینجر در دوران ریاستجمهوری ریچارد نیکسون و پس از اعتراضات شدید گروههای یهودی حامی اسرائیل در نیویورک، در پی یک اشتباه محاسباتی دیگر اسرائیل، آغاز کرد.
در آن مقطع، تنها همین پل هوایی تسلیحاتی بود که توانست اسرائیل را با ارسال سلاح، قطعات یدکی و تجهیزات مورد نیاز نجات دهد. در جنگ اخیر نیز اسرائیلیها به ورود مستقیم آمریکا نیاز داشتند.
در نتیجه، عملیات «چکش نیمهشب» به دونالد ترامپ ارائه شد؛ عملیاتی که تأسیسات هستهای ایران، از جمله فردو و نطنز، را هدف قرار میداد. با این حال، این تأسیسات در واقع هدف نهایی نبودند؛ بلکه حمله به آنها توجیهی در اختیار ترامپ قرار میداد تا بتواند مدعی پیروزی شود و اعلام کند که جنگ را پایان داده است.
در حالی که آنچه در واقع اتفاق افتاد، افزایش سطح تنش و ادامه روند تشدید درگیری بود؛ روندی که از سال ۲۰۲۰ و پس از آن آغاز شد که مایک پمپئو، وزیر خارجه وقت آمریکا و یکی از چهرههای نزدیک به لابی اسرائیل، و بنیامین نتانیاهو، ترامپ را به ترور سردار سپهبد قاسم سلیمانی ترغیب کردند.
ترامپ با اجرای عملیات «چکش نیمهشب» ادعای پیروزی کرد و تصور میکرد جنگ را پایان داده است، اما او در مصاحبهای که ۴۸ ساعت پیش از این گفتوگو با شبکه C-SPAN انجام داد، به انگیزه واقعی خود اشاره کرد.
نمیدانم با این شبکه آشنایی دارید یا نه. C-SPAN یک شبکه سیاسی ۲۴ساعته است که جلسات کنگره و رویدادهای سیاسی آمریکا را پخش میکند. این شبکه همچنین برنامهای دارد که در آن شهروندان آمریکایی با پیشینههای مختلف میتوانند تماس بگیرند و دیدگاههای خود را مطرح کنند.
ترامپ ۴۸ ساعت پیش، ظاهراً از سر استیصال، با این شبکه تماس گرفت؛ زیرا حزب جمهوریخواه در انتخابات میاندورهای متحمل شکستهای سنگینی شده بود و او میخواست از عملکرد خود دفاع کند.
ترامپ خسته و عصبانی به نظر میرسید. در حالی که از دستاوردهایش سخن میگفت، اظهار کرد: من سال گذشته اسرائیل را نجات دادم. من اسرائیل را نجات دادم. بنابراین، مسئله صرفاً تأسیسات هستهای ایران نبود؛ موضوع، نجات اسرائیل از پیامدهای جنگی بود که خود آغاز کرده بود، اما قادر به پایان دادن به آن نبود. اسرائیل میدانست که چنین پیامدی در انتظارش خواهد بود.
به اعتقاد من، نخبگان فکری ایران، فعالان حوزه سیاست خارجی و دستگاه اطلاعات نظامی کشور نیز بهخوبی میدانستند که این تنها دور نخست درگیری خواهد بود و دور دوم نیز در راه است. دور دوم پس از عملیات ونزوئلا آغاز شد.
به باور من، نتیجه عملیات ونزوئلا تا حد زیادی از پیش تعیین شده بود؛ زیرا مذاکراتی صورت گرفته بود که بر اساس آن، قرار بود نیکلاس مادورو و همسرش ربوده شوند، نیروهای کوبایی محافظ او کشته شوند و ارتش ونزوئلا نیز از مقاومت دست بکشد.
ترامپ این عملیات را نشانهای از توانایی خود برای دستیابی آسان به اهدافش تلقی کرد.
پس از عملیات سوم ژانویه، تصور کردم که ایران هدف بعدی خواهد بود و ترامپ گمان میکند اجرای چنین عملیاتی در ایران نیز به همین سادگی امکانپذیر است.
سه روز بعد، اعتراضات در ایران به آشوب تبدیل شد؛ آشوبهایی که از سوی دستگاههای اطلاعاتی خارجی مورد بهرهبرداری و تسلیح قرار گرفتند و هدف از آنها فراهم کردن زمینه تغییر نظام سیاسی ایران بود.
به اعتقاد من، در همین مقطع بود که آمریکا، اسرائیل و متحدانشان هدف واقعی خود را آشکار کردند: هدف اصلی آنها نه نابودی برنامه هستهای ایران، بلکه تغییر نظام سیاسی کشور بود. این آشوبها در کنار تجربه ونزوئلا، در تصمیم ترامپ برای ورود به جنگ نقش داشتند.
در فاصله میان عملیات ربایش مادورو در سوم ژانویه و ناآرامیهای هفتم و هشتم ژانویه، بنیامین نتانیاهو به واشنگتن سفر کرد؛ به گمانم نه یک بار، بلکه دو بار.
من در آن زمان در واشنگتن بودم و به یاد دارم که ترافیک شهر متوقف شده بود و بالگردها بر فراز شهر پرواز میکردند. این سفر بسیار پرزرقوبرق و در حد یک سفر ریاستجمهوری بود.
در جریان این سفر، نتانیاهو وارد اتاق وضعیت کاخ سفید شد و در صدر میز، در کنار دونالد ترامپ نشست. او به ترامپ توضیح داد که قرار است در ۲۸ فوریه در ایران چه اتفاقی رخ دهد؛ اینکه آمریکا چگونه با حملهای برای حذف رأس رهبری ایران، عالیترین مقامهای کشور را هدف قرار خواهد داد و این اقدام به قیام مردم ایران و سرنگونی نهایی جمهوری اسلامی منجر خواهد شد.
به اعتقاد من، ترامپ تصور میکرد این عملیات تنها سه تا چهار روز طول خواهد کشید. این یک اشتباه محاسباتی بزرگ بود.
دو نکته دیگر نیز در آن مقطع اهمیت داشت.
نخست اینکه برای اولین بار در طول زندگیام شاهد بودم که رئیسجمهور آمریکا در آستانه آغاز جنگ، هیچ تلاشی برای توجیه آن در برابر افکار عمومی کشورش انجام نداد.
حتی در جنگهای کوچک و ساختگی آمریکا، برای مثال در گرانادا در دوران رونالد ریگان یا پاناما در دوران جورج بوش پدر، رئیسجمهور به مردم مراجعه میکرد و توضیح میداد که چرا آمریکا ناچار به حمله است و چرا شهروندان آمریکایی در معرض خطر قرار دارند، اما ترامپ هیچ توضیحی نداد.
از سوی دیگر، این جنگ از همان ابتدا در میان افکار عمومی آمریکا بهشدت نامحبوب بود. بنابراین، ترامپ دچار اشتباه محاسباتی شده بود و پایگاه اجتماعی خود را بهدرستی درک نمیکرد.
او در حلقه بسیار محدودی از مشاوران قرار داشت که تحت تأثیر دستگاه اطلاعاتی اسرائیل بودند.
این مسئله را میتوان بهروشنی در تصویری مشاهده کرد که از اتاق وضعیت در روز ۲۸ فوریه و همزمان با آغاز حملات منتشر شد.
ترامپ در مارالاگو در کنار مارکو روبیو، که از چهرههای بسیار نزدیک به اسرائیل است، سوزی وایلز، رئیس دفتر کاخ سفید که در سال ۲۰۲۰ بهعنوان مشاور در کارزار انتخاباتی بنیامین نتانیاهو فعالیت کرده بود و جان رتکلیف حضور داشت.
منتقدان جنگ در داخل دولت آمریکا، رتکلیف را «منشی موساد» مینامیدند. او نماینده سابق کنگره بود و هزینههای فعالیت سیاسیاش از سوی آیپک تأمین شده بود.
در مقابل، گروه دیگری از مقامهای دولت آمریکا با جنگ مخالف بودند و به حاشیه رانده شدند. از جمله تولسی گبرد، جو کنت و جیدی ونس که در واشنگتن حضور داشتند.
جو کنت از سمت خود استعفا داده و جیدی ونس نیز اخیراً در بیانیهای عمومی، جنگ ایران را یکی از عوامل شکست جمهوریخواهان در انتخابات میاندورهای دانسته است.
بنابراین، ریشه این اشتباه محاسباتی به سال ۲۰۲۵ بازمیگردد.
در پایان، میخواهم به نکته دیگری در پاسخ به پرسش شما اشاره کنم. پس از ۲۸ فوریه، مارکو روبیو گزارشی به گروه موسوم به «هشت نفر» در سنای آمریکا ارائه کرد. این گروه متشکل از هشت سناتور دوحزبی است که در کمیته روابط خارجی سنا حضور دارند.
روبیو پس از این جلسه گفت: ما مجبور بودیم وارد عمل شویم و حمله کنیم؛ زیرا اسرائیل در هر صورت حمله میکرد و حتی پیشاپیش حمله را آغاز کرده بود.
بنابراین، بار دیگر با نوعی اذعان روبهرو هستیم که این جنگ را اسرائیل آغاز کرد و آمریکا بهخاطر اسرائیل در آن جنگید.
پیامدهای جنگ برای قدرت آمریکا و نظم منطقهای
خداقلیپور: این روایت بسیار قابل تأمل است؛ روایتی که میتواند در ذهن و حافظه مردم سراسر جهان، از جمله آمریکاییها و ایرانیها، باقی بماند؛ اینکه چگونه اشتباه محاسباتی و برداشت نادرست، به چنین فاجعهای منجر شد و جان هزاران نفر، از جمله کودکان، را گرفت.
آنچه در مدرسه میناب رخ داد، آنچه در مجموعه ورزشی لامرد اتفاق افتاد و حمله به مراسم عروسی در جنوب ایران، تنها بخشی از این روایت تلخ برای مردم ایران است؛ روایتی که در حافظه جمعی ایرانیان باقی خواهد ماند.
این حوادث تصویری را که نهتنها ایرانیان، بلکه مردم سراسر جهان از ایالات متحده دارند، برای همیشه تغییر داده است.
اینها از جمله پیامدهای ناخواسته جنگ و تجاوز نظامی هستند.
اگر بخواهم به دیگر پیامدهای ناخواسته اشاره کنم، باید از آشکار شدن محدودیتهای قدرت نظامی آمریکا نیز نام ببرم.
در واقع، این تجاوز اسطوره شکستناپذیری ایالات متحده را در نگاه جهانیان درهم شکست. قدرتهای دیگری مانند چین و روسیه نیز میتوانند از نقاط ضعف آشکارشده آمریکا در این جنگ بهرهبرداری کنند.
پیامد ناخواسته دیگر، آشکار شدن واگرایی میان منافع ملی ایالات متحده و اولویتهای راهبردی اسرائیل است.
آنچه در انتخابات میاندورهای مشاهده کردیم نیز بهنوعی پیام مهمی برای مردم و سیاستمداران آمریکایی درباره این اشتباهات محاسباتی و پیامدهای آنها بود.
ارزیابی شما از پیامدهای جنگ چیست؟ این پیامدها را هم در عرصه سیاست داخلی آمریکا و هم در سطح منطقهای و بینالمللی چگونه تحلیل میکنید؟
بلومنتال: پرسش بسیار گستردهای است. احتمالاً میتوانیم باقی این ساعت را به بررسی پیامدهای ناخواسته جنگ اختصاص دهیم.
اما به اعتقاد من، یکی از بدترین پیامدها برای ایالات متحده این است که ارتش این کشور از نگاه سایر نقاط جهان، ارتشی متعلق به قرن بیستم به نظر برسد که در حال جنگیدن در یک جنگ متعلق به قرن بیستویکم است.
همچنین این تصور شکل گرفته است که پایگاههای نظامی آمریکا دیگر لزوماً داراییهای راهبردی این کشور در امپراتوری جهانیاش نیستند، بلکه میتوانند به نقاط ضعف و آسیبپذیری راهبردی و نظامی آن تبدیل شوند.
این مسئله حتی تا منطقه اقیانوس آرام و استرالیا نیز امتداد پیدا میکند.
برای مثال، استرالیا که از طریق سازوکارهایی مانند کواد و آکوس بهعنوان پایگاه عملیاتی پیشرو در برابر چین معرفی شده بود، اکنون باید این احتمال را در نظر بگیرد که اگر ایالات متحده وارد جنگی بر سر تنگه تایوان شود، خود استرالیا نیز در معرض آسیبپذیری قرار گیرد.
اتفاقاتی که اکنون در امارات متحده عربی و عربستان سعودی، در ارتباط با پایگاههای نظامی آمریکا و همچنین زیرساختهای نفتی و خطوط انتقال انرژی مشاهده میکنیم، سناریوی چندان خوشایندی برای استرالیا نیست. درواقع، ایالات متحده نتوانسته است حتی از متحدان خود بهدرستی دفاع کند.
پیامد ناخواسته دیگر برای کشورهای حاشیه خلیج فارس، که شاید خودشان نیز انتظار آن را نداشتند، این است که سیاست تهاجمی آنها در قبال ایران و اقداماتی که برای تحریک پیامدهای جنگ و ایجاد بیثباتی در داخل ایران انجام دادند، اکنون نتیجه معکوس داده است. بهویژه عربستان سعودی در این زمینه نقش مهمی داشته است.
این سازوکار حمایتی که کشورهای خلیج فارس با آمریکا ایجاد کرده بودند، عملاً با چالش جدی مواجه شده است. بر اساس این ترتیبات، آمریکا با استقرار پایگاهها و نیروهای نظامی در خاک این کشورها، امنیت آنها را تأمین میکرد و حتی از حکومتهایشان در برابر شهروندان خود محافظت میکرد؛ در مقابل، به نفت ارزان دسترسی داشت. به نظر میرسد این ترتیبات دیگر کارایی سابق را ندارد.
اکنون کشورهای منطقه با این انتخاب روبهرو هستند که یا روابط عادی و سازندهای با قدرتمندترین و پرجمعیتترین کشور منطقه برقرار کنند، یا به ترتیبات امنیتی با ایالات متحده ادامه دهند؛ ترتیباتی که دیگر منافع گذشته را برای آنها تأمین نمیکند.
یکی دیگر از پیامدهای مهم جنگ برای کشورهای خلیج فارس این است که مشاهده کردند ایالات متحده، به دلایل مختلفی که صرفاً به نفوذ سیاسی اسرائیل در واشنگتن محدود نمیشود، دفاع از اسرائیل را در اولویت قرار داده است.
استیون سملر، پژوهشگر آمریکایی، نشان داده است که ایالات متحده برای دفاع از اسرائیل بیش از ۶۳۰ موشک رهگیر مصرف کرده است؛ رقمی که حتی از تعداد موشکهای رهگیری که خود اسرائیل برای دفاع از خویش استفاده کرده، بیشتر بوده است.
اما معنای این مسئله آن است که آمریکا دیگر همان موشکهای رهگیر را برای دفاع از خط لوله شرق به غرب عربستان سعودی، میدانهای نفتی آرامکو یا بندر فجیره در اختیار ندارد.
این کشور قادر نیست با استفاده از موشکهای رهگیر پاتریوت PAC-3 از تمام این زیرساختهای حیاتی کشورهای خلیج فارس دفاع کند. پیامد دیگر را میتوان در منطقه اقیانوس آرام و همچنین اوکراین مشاهده کرد.
اوکراین یکی دیگر از مهرههای راهبردی آمریکا در برابر روسیه است که از سال ۲۰۱۴ بهشدت تسلیح شده است. اکنون جابهجایی سامانههای پاتریوت و تاد از مناطق مختلف، از جمله کره جنوبی، برای دفاع از اسرائیل پیامدهایی برای متحدان آمریکا داشته است.
این مسئله برای کره جنوبی توهینآمیز و بسیار ناخوشایند است؛ زیرا این کشور برای استقرار سامانههای رهگیر تاد، ناچار شد روابط خود با چین را تیرهتر کند. این موضوع توانایی کره جنوبی برای واردات کالا از چین را تحت تأثیر قرار داد و به اقتصاد این کشور آسیب زد.
من در همان مقطع برای ساخت یک مستند همراه همسرم در کره جنوبی بودم و به یاد دارم که بحث بسیار گسترده و دردناکی در این کشور درباره پذیرش استقرار این سامانهها جریان داشت، اما اکنون آمریکا همان سامانهها را برای دفاع از اسرائیل جابهجا کرده است. اروپا نیز با پیامدهای ناخواسته این جنگ روبهرو شده است.
برای نمونه، میتوان به اظهارات فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان، پس از آغاز جنگ ۱۲روزه از سوی اسرائیل اشاره کرد. او اظهاراتی بسیار زننده مطرح کرد و گفت اسرائیل در حال انجام کارهای کثیف به نمایندگی از سایر کشورهاست.
مرتس که پیشتر مدیرعامل بلکراک بود، در ماه گذشته، در شرایطی که میزان محبوبیتش به کمتر از ۱۰ درصد سقوط کرده بود، اعلام کرد جنگ علیه ایران حدود ۱۰۰ میلیارد یورو به دلیل کاهش درآمدها به اروپا خسارت وارد کرده است.
این در حالی است که آلمان پیشتر نیز بهدلیل حمایت از جنگ نیابتی اوکراین، متحمل خسارتهای گستردهای شده بود؛ جنگی که موجب کاهش نزدیک به ۲۰ درصدی بخش صنعتی این کشور شده است.
امانوئل مکرون، رئیسجمهور فرانسه، نیز با اعتراضات معیشتی و ناآرامیهای پراکنده در پاریس روبهرو است. او پیامدهای اقتصادی جنگ ایران را یکی از عوامل فشارهای سیاسی داخلی علیه خود دانسته است؛ فشارهایی که احتمالاً به افول سیاسی او و افزایش قدرت جبهه ملی فرانسه منجر خواهد شد.
این در حالی است که مکرون پیشتر پیشنهاد اعزام یک ناوگان نظامی فرانسوی برای بازگشایی تنگه هرمز را مطرح کرده بود.
اکنون به نظر میرسد او بیش از هر چیز به یک ناوگان نظامی در داخل فرانسه برای حفاظت از موقعیت سیاسی خود نیاز دارد! بنابراین، پیامدهای جنگ را میتوان در همهجا مشاهده کرد؛ نه فقط در ایالات متحده.
آنچه من در دومین سفرم به ایران مشاهده کردم، جامعهای بود که بیش از گذشته برای دفاع از اصول بنیادین حاکمیت ملی ایران متحد شده بود.
در مقابل، جریان طرفدار تغییر نظام سیاسی، شامل سلطنتطلبان، سازمان مجاهدین خلق و سایر گروههایی که بهنوعی از کارزار بمباران آمریکا حمایت میکردند، منزوی شده اند.
آنها از نظر سیاسی به حاشیه رانده شدهاند و ولیعهد خودخواندهای که چند کیلومتر دورتر از اینجا زندگی میکند نیز به چهرهای بیاعتبار تبدیل شده است.
آینده ترتیبات امنیتی منطقهای
خداقلیپور: شما به مسئله کاهش اعتبار و قابلیت اتکای ایالات متحده در نگاه شرکای منطقهای آن نیز اشاره کردید.
کشورهای عربی منطقه اکنون به این نتیجه رسیدهاند که باید آمریکا را با بازیگران دیگری جایگزین کنند یا دستکم منابع تأمین امنیت خود را متنوع سازند.
آنها دریافتهاند که ایالات متحده شریک قابل اتکایی نیست و نمیتوانند تأمین امنیت خود را به این کشور واگذار کنند؛ زیرا اولویت واشنگتن، امنیت اسرائیل است، نه امنیت کشورهای عربی منطقه.
پرسش من درباره شکلگیری تحرکات و روندهای جدید برای ایجاد ترتیبات امنیتی منطقهای است.
برای مثال، توافق دفاعی مکه و سایر ائتلافهایی که در آستانه شکلگیری در منطقه قرار دارند، میتوانند نقطه شروعی برای معماری امنیتی آینده منطقه باشند.
شما این روندها را چگونه ارزیابی میکنید؟
بلومنتال: من توافق امنیتی مکه را با جزئیات و از نزدیک دنبال نکردهام. اما آنچه روشن به نظر میرسد این است که عربستان سعودی شریک ارشد و بازیگر اصلی این ترتیبات است.
اگر این توافق واقعاً یک پیمان دفاعی جدی بود و قرار بود دستکم امنیت محمد بن سلمان و کاخ سلطنتی عربستان را تأمین کند، تاکنون باید شاهد فعال شدن ماده ۵، بهعنوان نوعی نسخه مشابه ماده ۵ پیمان ناتو، میبودیم؛ مادهای که میتوانست برای دفاع از عربستان در برابر حملاتی که این کشور با اقدامات خود زمینهساز آنها شده، فعال شود.
منظورم حملات انصارالله یمن است که پس از آن صورت گرفت که عربستان آتشبس چهارساله را نقض کرد، اما چنین اتفاقی رخ نداده است.
با این حال، شاهد بودهایم که روند مربوط به مکه به افزایش گفتوگوهای امنیتی و تقویت جبهه دیپلماتیک منطقهای منجر شده است؛ بهویژه از طریق نشستهای مکه در تهران که در واشنگتن و بهخصوص در دولت دونالد ترامپ با نگاه تحقیرآمیزی به آنها نگریسته شد و واشنگتن آشکارا تلاش کرد مانع پیشرفت آنها شود.
بنابراین، به نظر میرسد این درک در منطقه شکل گرفته است که پس از جنگ، تنها مسیر پیشرو، حرکت به سمت همگرایی منطقهای است؛ فارغ از اینکه توافق مکه صرفاً اقدامی نمادین باشد یا یک ابتکار عملی و جدی.
آینده نظم جهانی و افول نظم مبتنی بر قواعد
خداقلیپور: بله، قطعاً. همانطور که اشاره کردم، این تنها یکی از چارچوبهای امنیتی مطرح در منطقه است.
ابتکارهای دیگری نیز در جریان هستند و کشورهای منطقه در حال انجام مذاکرات و حتی تباد لنظرهای غیررسمی با یکدیگرند تا درباره ویژگیهای ترتیبات امنیتی جدید و شکل و ساختار آن به تفاهم برسند.
یکی از موضوعات مهم در این زمینه، فراگیر بودن چنین ترتیباتی است؛ به این معنا که همه کشورهای منطقه بتوانند در آن مشارکت داشته باشند.
به اعتقاد من، شکلگیری چنین چارچوبی میتواند برای منطقه و آینده آن بسیار سازنده باشد.
در کنار این تحولات منطقهای، در سطح جهانی نیز شاهد شتاب گرفتن روند گذار و فرسایش قواعد و هنجارهای بینالمللی هستیم؛ گویی این قواعد و هنجارها دیگر کارکرد و جایگاه سابق خود را ندارند.
همانطور که اشاره کردید، برخی کشورهای اروپایی که خود را مدافع و حتی بنیانگذار نظم بینالمللی مبتنی بر قواعد معرفی میکردند، اکنون درباره اقداماتی که اسرائیل به نمایندگی از آنها انجام میدهد و اصطلاحاً «کارهای کثیف» سخن میگویند.
این وضعیت ضربه و بازگشت پیامدهای بسیار بزرگی برای اروپا و ایالات متحده به همراه داشته است.
پرسش مهم اینجاست که آینده نظم جهانی چه خواهد بود؟.آیا امکان شکلگیری نظمی دیگر وجود دارد که عادلانهتر، منصفانهتر و متکثرتر باشد؟
در این زمینه، دیدگاههای مختلفی درباره نظم چندقطبی، نظم چندبازیگری یا حتی نظم پساقطبی مطرح میشود.
شما آینده نظم جهانی را چگونه میبینید؟
بلومنتال: به اعتقاد من، برخی از دستاوردها و اصول نظم بینالمللی پس از جنگ جهانی دوم نباید کنار گذاشته شوند.
اعلامیه جهانی حقوق بشر، این اصل که نسلکشی نباید تحمل شود و حتی خود مفهوم نسلکشی، همگی از تجربه جنگ جهانی دوم سرچشمه گرفتهاند.
اما این اصول، بهویژه پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی و پایان جنگ سرد، بهتدریج کنار گذاشته شدند.
در آن دوره، ایالات متحده دکترین «مسئولیت حمایت» را مطرح کرد و از مفهوم نسلکشی بهعنوان ابزاری برای جنگ اطلاعاتی بهره گرفت تا افکار عمومی خود را متقاعد کند که برخی جوامع در معرض خطر قرار دارند و به مداخله نظامی نیازمندند.
بر این اساس، نیروی هوایی آمریکا برای خود حق مداخله یکجانبه قائل شد؛ حتی اگر شورای امنیت سازمان ملل متحد با چنین مداخلاتی مخالفت میکرد.
این روند از یوگسلاوی آغاز شد و سپس به لیبی، سوریه و عراق گسترش یافت. اکنون به نقطهای رسیدهایم که مشاهده میکنیم.
به اعتقاد من، رویدادی که بیش از هر چیز اعتبار نظم مبتنی بر قواعد پس از جنگ را در نگاه جهانیان از بین برد، نسلکشی در غزه بود.
منظورم همان نظمی است که طبقه سیاسی حاکم در واشنگتن، بهویژه طراحان دکترین مسئولیت حمایت، از آن دفاع میکردند؛ کسانی که از مفهوم نسلکشی برای پیشبرد جنگهای ویرانگر با هدف تغییر نظامهای سیاسی استفاده کردند.
من به مداخلهگرایان لیبرال و بشردوست اشاره میکنم که پیرامون بیل کلینتون، هیلاری کلینتون و باراک اوباما فعالیت میکردند و سپس در دولت بایدن نیز حضور داشتند. یکی از چهرههای مهم این جریان آنتونی بلینکن، وزیر خارجه دولت بایدن، بود.
آنچه اعتبار این نظم را در چشم تمام جهان از بین برد، نسلکشی غزه بود؛ جایی که کل جهان غرب و متحدان وابسته به آن، پشت اسرائیل صف کشیدند تا این کشور به آنچه من و بسیاری دیگر آن را هولوکاست میدانیم، ادامه دهد.
این وضعیت همچنان ادامه دارد. سیل در غزه و شرایط دردناکی که مردم آنجا با آن مواجه هستند، واقعاً تحملناپذیر است؛ شرایطی که هیچیک از مردم آمریکا حتی تصور نمیکنند ممکن است روزی با آن مواجه شوند.
با این حال، به نظر میرسد هیچکس در جهان قادر نیست کاری برای متوقف کردن این وضعیت انجام دهد.
در حال حاضر، نهادی که خارج از ساختار هماهنگی عملیات دولت اسرائیل در سرزمینها (COGAT) در ارتباط با تحولات غزه نقش دارد، چیزی نیست جز آنچه «هیئت صلح» نامیده میشود.
این نهاد خود نهادی همسو با اسرائیل است که تحت نظارت جرد کوشنر، داماد دونالد ترامپ و از چهرههای بهشدت صهیونیست، شکل گرفته است.
این هیئت نه بر اساس حقوق بینالملل، بلکه مطابق خواست دونالد ترامپ، لابی اسرائیل و خود اسرائیل عمل میکند.
این نهاد تاکنون هیچ اقدامی برای تحقق وعدههایش در جهت کاهش فاجعه انسانی در غزه انجام نداده است؛ حتی نتوانسته چادرهای اسکان را وارد این منطقه کند.
دیروز شاهد بودیم که هیئت صلح از طریق مدیر خود، نیکلای ملادینوف، از این مسئله شکایت کرد که اسرائیل اجازه ورود چادرها را نمیدهد.
ملادینوف نیز خود از چهرههای نزدیک به لابی اسرائیل است که در اندیشکدههای وابسته به این جریان در واشنگتن فعالیت کرده و به اعتقاد من، در هیئتمدیره سازمان «متحد علیه ایران هستهای» نیز حضور داشته است؛ سازمانی که در واقع جبههای وابسته به اسرائیل محسوب میشود. با این حال، هیئت صلح حتی قادر نیست چادر یا پتو وارد غزه کند.
پیشتر توافق شده بود که یک دولت تکنوکرات جدید بهتدریج وارد غزه شود؛ توافقی که حماس نیز با آن موافقت کرده بود. اما حتی اجرای همین توافق نیز اجازه داده نمیشود. بنابراین، عملاً هیچ اتفاقی نمیافتد و ما شاهد ادامه این فاجعه انسانی هستیم.
به اعتقاد من، این وضعیت به تغییر تدریجی ادبیات سیاسی منجر شده است. برخی از چهرههای برجسته سیاسی غرب، هرچند نمیدانم میتوان همه آنها را رهبران جهان غرب نامید، در حال بازگشت به روح اولیه نظم پس از جنگ جهانی دوم، اعلامیه جهانی حقوق بشر و اصل «هرگز دوباره» هستند. آنها اکنون خواستار مداخله برای متوقف کردن وضعیت غزه شدهاند.
ژانلوک ملانشون یکی از نخستین چهرههای سیاسی برجستهای بود که چنین موضعی اتخاذ کرد. او خواستار آن شد که نیروی دریایی فرانسه، کاروانهای دریایی حامل کمکهای بشردوستانه را تا غزه همراهی کند تا مانع توقیف آنها از سوی نیروی دریایی اسرائیل شود.
ما همچنین شاهد طرح چنین درخواستی در مقابل سازمان ملل متحد از سوی گوستاوو پترو، رئیسجمهور چپگرای کلمبیا که اخیراً شکست خورده است، بودیم.
او در چارچوب ابتکاری با عنوان «اتحاد برای صلح» اعلام کرد که مشکل اینجاست که نیروی دریایی کلمبیا نمیتواند بهتنهایی وارد عمل شود؛ ما به شرکا و یک ائتلاف بینالمللی نیاز داریم. البته این ابتکار در حال حاضر بیشتر جنبه بیانی و سیاسی دارد.
دوست من راجر واترز، موسیقیدان و هنرمند، نیز در شکلگیری این ابتکار نقش الهامبخش داشت و هنگام سخنرانی پترو پشت سر او ایستاده بود.
در شرایط فعلی، آنچه وجود دارد عمدتاً در حد موضعگیری و اظهارات سیاسی است؛ اما این تحولات نشاندهنده بازاندیشی درباره چگونگی احیای نظم پس از جنگ جهانی دوم است؛ نظمی که باید بتواند از ستمدیدهترین مردم جهان حمایت کند.
تا آن زمان، تنها نیرویی که عملاً برای متوقف کردن این نسلکشی مداخله کرده، در چارچوب محور مقاومت عمل کرده است؛ از جمله انصارالله یمن و ایران.
به اعتقاد من، یکی از دلایل اصلی هدف قرار گرفتن ایران نیز همین مسئله است، نه برنامه هستهای آن.
همین اواخر نیز گادی آیزنکوت، رئیس سابق ستاد کل ارتش اسرائیل و از چهرههای مخالف دولت، اعلام کرد که ایران سلاح هستهای ندارد.
بنابراین، مسئله برنامه هستهای نیست؛ موضوع حمایت ایران از فلسطین، پشتیبانی از محور مقاومت و ظرفیت این کشور برای به چالش کشیدن اسرائیل است.
اسرائیل در واقع یکی از بدترین پیامدهای نظم پس از جنگ جهانی دوم است و نمادی از انحراف در درک و تفسیر تجربه جنگ جهانی دوم به شمار میرود.
اکنون ما با پیامدهای نهایی و ویرانگر این انحراف روبهرو هستیم.
نقش رسانههای مستقل در مقابله با روایتهای مسلط
خداقلیپور: ممنونم، مکس.
آنچه مطرح کردید، مرا به اهمیت روزنامهنگاری مستقل و تولید مستقل روایت از واقعیت برای افکار عمومی جهان میرساند.
متأسفانه ما سالهاست با کارزارهای گسترده انتشار اطلاعات نادرست و گمراهکننده در سطح جهان مواجه هستیم.
این مسئله حتی درباره ایران و در ارتباط با توجیه تجاوز نظامی علیه کشورمان نیز وجود داشته است؛ بهویژه در موضوع برنامه هستهای ایران که بهعنوان توجیهی برای آغاز جنگ مطرح میشد.
همانطور که اشاره کردید، این جنگ موجب شد افکار عمومی جهان بیش از گذشته متوجه شوند که موضوع برنامه هستهای صرفاً بهانهای برای آغاز جنگ بوده و واقعیت ماجرا چیز دیگری است.
شما بیش از هر چیز بهعنوان یک روزنامهنگار مستقل شناخته میشوید.
در عین حال، شاهد افزایش فشارها بر روزنامهنگاران و خبرنگاران در سراسر جهان هستیم؛ حتی در داخل ایالات متحده، از جمله فشارهایی که شخص رئیسجمهور آمریکا بر رسانهها وارد میکند تا آنها را به بازتولید روایت دولت درباره تحولات ایران و سایر نقاط جهان وادار سازد.
به ارزیابی شما، روزنامهنگاری مستقل چه نقشی در آگاهسازی افکار عمومی جهان و آشکار کردن واقعیتها دارد؟
بلومنتال: به اعتقاد من، رسانههای مستقل نقش بسیار تعیینکنندهای در فراهم کردن زمینه انقلاب اطلاعاتی داشتهاند؛ انقلابی که مردم، بهویژه در کشورهای غربی، اکنون در حال تجربه آن هستند.
الگوی تبلیغاتی رسانههای غربی، آنگونه که نظریهپردازان اجتماعی و سیاسی مانند مایکل پرنتی و اد هرمن توضیح دادهاند، بر این فرض استوار بود که رسانههای غربی آزاد هستند و ما باید این آزادی را بپذیریم و به نهادهای رسانهای سنتی اعتماد کنیم.
این اعتماد حتی در شرایطی وجود داشت که این رسانهها تحت فشار سرمایه، شرکتهای بزرگ، مجتمع نظامی ـ صنعتی و سایر مراکز قدرت قرار داشتند.
به همین دلیل، تبلیغات سیاسی در غرب بسیار پیچیدهتر و مؤثرتر عمل میکند.
زیرا مخاطب غربی تصور میکند که از آزادی رسانه و جریان آزاد اطلاعات برخوردار است؛ در حالی که محتوایی که مشاهده میکند، ممکن است بهطور گسترده تحت تأثیر تبلیغات و جهتدهی سیاسی قرار گرفته باشد، بدون آنکه متوجه این مسئله شود.
در مقابل، اگر در یک حکومت اقتدارگرا زندگی کنید، معمولاً میدانید که تحت فشار دولت قرار دارید و رسانهها تحت کنترل حکومت هستند. به همین دلیل، تبلیغات در چنین نظامهایی آشکارتر و کمپیچیدهتر است. رسانههای مستقل به شکستن این الگوی تبلیغاتی کمک کردند.
این مسئله بهویژه در ایالات متحده اهمیت داشت؛ کشوری که در آن سرمایه و منافع اقتصادی بیش از بسیاری از کشورهای دیگر بر رسانهها تأثیر میگذارند.
از اوایل دهه ۲۰۰۰، من نیز در شکلگیری رسانههای آنلاین، وبلاگنویسی و گسترش این نوع فعالیت رسانهای مشارکت داشتم. این روند در دهه ۲۰۱۰ نیز ادامه پیدا کرد، اما اکنون شاهد مرحله دیگری هستیم.
در دوران نخست ریاستجمهوری ترامپ، بهویژه در میان دموکراتها و همچنین شرکتهای بزرگ آمریکایی، نوعی نگرانی و هراس درباره اطلاعات نادرست و گمراهکننده شکل گرفت.
البته بدون تردید اطلاعات نادرست زیادی وجود دارد؛ اما نگرانی اصلی آنها از دست دادن کنترل بر روایتها بود، زیرا شبکههای اجتماعی بهتدریج جایگاه سایر اشکال رسانهای را تحت تأثیر قرار میدادند و حتی از آنها پیشی میگرفتند.
ما در رسانه The Grayzone توانستهایم با استفاده از ظرفیت شبکههای اجتماعی همچنان تأثیرگذار و مرتبط باقی بمانیم.
با این حال، برای مدت طولانی با محدودیتهای گسترده و تهدید تعلیق حسابها مواجه بودیم؛ برای مثال، زمانی که اظهارنظرهای تند و انتقادی درباره اسرائیل منتشر میکردیم.
کاملاً روشن بود که فشارهایی بر شرکتهای سیلیکون ولی وارد میشد تا مانع از آن شوند که افکار عمومی واقعیت تحولات کرانه باختری، غزه یا حتی زندگی روزمره مردم ایران را مشاهده کند؛ کشوری که در آمریکا درباره آن تبلیغات بسیار گستردهای صورت گرفته است، اما پس از هفتم اکتبر، احساس کردم این الگو تا حد زیادی شکسته شد.
مردم ناگهان توانستند واقعیت زندگی و شرایط فلسطینیان را مشاهده کنند؛ آن هم به شکلی که فراتر از توان رسانههای مستقل آمریکایی برای بازنمایی آن بود.
این بار روزنامهنگاران فلسطینی حاضر در صحنه و حتی شهروندان عادی فلسطینی با تلفنهای همراه خود این واقعیتها را به تصویر کشیدند.
زمانی که به ایران سفر کردم، یکی از کارهایی که انجام دادم، قدم زدن در خیابانها و فیلمبرداری از زندگی روزمره مردم بود.
به رستورانها میرفتم، به سمت کوه توچال حرکت میکردم و از زیباییهای ایران و زندگی عادی در جامعه ایرانی فیلم میگرفتم.
سپس این ویدئوها را در شبکه اجتماعی ایکس منتشر میکردم تا شهروندان آمریکایی بتوانند تصویری متفاوت از آنچه تبلیغات رسانهای به آنها ارائه کرده بود، ببینند.
این ویدئوها بهشدت پربازدید شدند. علاوه بر این، افراد بسیاری نیز در یوتیوب و سایر پلتفرمها ویدئوهای مشابهی تولید و منتشر کردهاند.
آمریکاییها بهتدریج به مشاهده این ویدئوها علاقهمند شدهاند؛ ویدئوهایی که زندگی روزمره در تهران و چهره واقعی خیابانهای این شهر را نشان میدهند.
این تصاویر به شکلی قدرتمند، اما غیرمستقیم، در برابر تبلیغات طرفدار جنگ قرار میگیرند و چنین کاری تنها به لطف تولیدکنندگان مستقل محتوا و رسانههای مستقل امکانپذیر شده است.
مهمترین برداشت نادرست غرب درباره ایران
خداقلیپور: با توجه به مشاهدات شما از ایران و تجربه حضور در این کشور، اگر بخواهید تنها به یک برداشت نادرست اشاره کنید که سیاستگذاران غربی و رسانههای غربی باید در ارزیابی خود از ایران و منطقه گستردهتر غرب آسیا در آن تجدیدنظر کنند، آن برداشت چیست؟
مکس بلومنتال: به اعتقاد من، بزرگترین برداشت نادرست این است که ایران یک دیکتاتوری تمامیتخواه و دینی است که مردم آن در فضایی از ترس مطلق زندگی میکنند. بیایید صادق باشیم؛ در تمام کشورها سطحی از سرکوب وجود دارد.
در کشورهایی که از خارج تحت محاصره و فشار قرار دارند، مانند ایران در شرایط کنونی، گاهی سطح محدودیتها افزایش مییابد؛ زیرا نگرانیهایی درباره خرابکاری داخلی و ناآرامیهای داخلی وجود دارد.
ما چنین وضعیتی را در کشورهای مختلفی که در دوران جنگ سرد از سوی غرب تحت فشار و محاصره قرار داشتند، مشاهده کردهایم.
مایکل پرنتی، نظریهپرداز سیاسی، از این وضعیت با عنوان «سوسیالیسم در شرایط محاصره» یاد میکرد، اما زمانی که در سال ۲۰۲۵ در خیابانهای ایران قدم میزدم، هیچ همراه یا ناظر رسمی نداشتم.
میتوانستم آزادانه در تهران یا اصفهان قدم بزنم و با افراد مختلف گفتوگوهای سیاسی بسیار جدی و عمیقی داشته باشم.
افرادی که با آنها صحبت میکردم، طیف گستردهای از دیدگاههای سیاسی موجود در جامعه ایران و جهان فارسیزبان را نمایندگی میکردند؛ آنها از بیان نظرات خود هراسی نداشتند.
من همچنین برای بررسی یکی دیگر از برداشتهای نادرست درباره ایران، مستندی ساختم؛ این تصور که ایران کشوری رسماً یهودستیز است و با یهودیان دشمنی دارد.
در جریان این مستند، با اعضای جامعه یهودیان ایران در اماکن مذهبی خودشان گفتوگو کردم و از آنها در شهرهای محل سکونتشان دیدار کردم.
این تجربه کاملاً با تبلیغاتی که از سوی لابی اسرائیل در رسانههای آمریکایی منتشر میشود و تلاش دارد ایران را کشوری معرفی کند که در پی تکرار هولوکاست است، در تضاد بود.
جامعه یهودیان ایران از حمایت و امنیت برخوردار بود. زمانی که امسال دوباره به ایران بازگشتم، فضای کشور بهوضوح متفاوت شده بود.
جنگ در افق قرار داشت و در زمانی که من در ایران بودم، حملاتی نیز در جنوب کشور انجام شده بود. به همین دلیل، تنش و نگرانی بیشتری در جامعه وجود داشت.
همانطور که پیشتر گفتم، مردم بیش از گذشته حول محور دفاع از حاکمیت ملی ایران متحد شده بودند؛ حتی پس از ناآرامیها.
من این برداشت را داشتم که برخی از جوانانی که حتی از آن ناآرامیها حمایت کرده بودند، در حال بازنگری در مواضع خود هستند. به نظر میرسید سلطنتطلبان نیز منزویتر شدهاند.
البته شرایط شخصی من هم متفاوت بود. دیگر نمیتوانستم مانند گذشته آزادانه در خیابانها قدم بزنم؛ بهویژه به این دلیل که روزنامهنگاری شناختهشده بودم و نیروهایی نزدیک به دولت ترامپ و اسرائیل بهصورت علنی در فضای مجازی مرا هدف قرار داده بودند.
با این حال، توانستم از برخی مکانهایی که در مراحل قبلی جنگ بمباران شده بودند بازدید کنم و میزان تخریب را از نزدیک ببینم.
یکی از این مکانها، کنیسه رفیعنیا در تهران بود؛ کنیسهای با قدمت حدود ۵۰ سال. این موضوع به یکی دیگر از برداشتهای نادرست درباره ایران اشاره دارد: اینکه بزرگترین تهدید برای جامعه یهودیان ایران، جمهوری اسلامی است. در حالی که در این مورد، تهدید واقعی کشوری بود که آن کنیسه را بمباران کرده بود؛ یعنی اسرائیل.
همچنین باید به میزان بیثباتی و خشونتی اشاره کرد که از خارج به ایران تحمیل میشود. به اعتقاد من، آمریکاییها بهتدریج در حال درک این واقعیت هستند.
آنها نهتنها از طریق مشاهده زندگی روزمره مردم ایران یا دنبال کردن رسانههای مستقل و منابع خبری خارج از روایت مسلط، بلکه از طریق ویدئوهای لگویی تولیدشده توسط رسانه Explosive Media نیز با واقعیتهای جدیدی مواجه شدهاند.
به نظرم این ویدئوها در سالهای اخیر از تأثیرگذارترین تولیدات روابط عمومی در سطح بینالمللی بودهاند.
من توانستم با کارگردان Explosive Media دیدار کنم و درباره چگونگی شکلگیری این ویدئوها و دلایل تأثیرگذاری آنها گفتوگو کنم.
اکنون حتی شاهد هستیم که کاخ سفید دولت ترامپ نیز تلاش میکند ویدئوهای لگویی مشابهی تولید کند؛ ویدئوهایی که در شبکههای اجتماعی به موضوع تمسخر تبدیل شدهاند.
آینده مذاکرات ایران و آمریکا و احتمال تکرار جنگ
خداقلیپور: بله، همانطور که اشاره کردید، یکی از پیامدهای ناخواسته جنگ و شاید یکی از مهمترین پیامدهای داخلی آن برای ایران، متحد شدن مردم از گروههای مختلف و گرد آمدن آنها حول پرچم ایران، با وجود تمام تفاوتها و اختلافنظرهایشان بوده است.
این اتفاق بسیار قابل توجه بوده است. این صحنه را میتوان هر شب در تهران و سایر شهرهای بزرگ کشور مشاهده کرد.
مکس، اگر موافق باشید، آخرین پرسشم را مطرح کنم؛ لطفاً پاسخ را کوتاه بیان کنید. میخواهم پیشبینی شما را درباره آینده وضعیت دوگانه جنگ و مذاکره کنونی بدانم.
آیا میتوان به طرف آمریکایی اعتماد کرد؟ آیا در صورت دستیابی ایران و ایالات متحده به توافق، آمریکا به تعهدات خود پایبند خواهد ماند؟ و آیا چنین توافقی میتواند مانع آغاز دور دیگری از جنگ علیه ایران شود؟
بلومنتال: بله، تلاش میکنم تا حد امکان کوتاه و صریح پاسخ دهم.
اگر بخواهم درباره نحوه مواجهه با مذاکرهکنندگان آمریکایی توصیهای ارائه کنم، پیشنهاد میکنم تجربه تاریخی قوم لاکوتا سو در ماجرای پیمان بلکهیلز را مطالعه کنید.
پس از چند شکست نظامی نیروهای بومی در برابر ایالات متحده، توافقی حاصل شد که بر اساس آن، کنترل منطقه بلکهیلز، سرزمین اجدادی این قوم، به آنها واگذار شد، اما پس از آنکه آمریکا در این منطقه طلا کشف کرد، سرزمین مذکور را تصرف کرد.
فکر میکنم سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه، گفته بود که ایالات متحده در برابر توافق و پایبندی به آن مصونیت دارد؛ البته شاید تعبیر دقیق او همین نبوده باشد.
در شرایط کنونی نیز با مذاکرهکنندگانی روبهرو هستیم که ایدئولوژی صهیونیستی عمیقی دارند؛ منظورم استیو ویتکاف و جرد کوشنر است.
این افراد درک چندانی از مسائل ندارند و بهشدت به اندیشکدههای همسو با اسرائیل، مانند بنیاد دفاع از دموکراسیها (FDD)، متکی هستند. حتی افرادی از این اندیشکدهها در ساختار و حلقه مشاوران آنها حضور دارند علاوه بر این، آنها پس از انتخابات میاندورهای در محیط سیاسی بسیار دشواری قرار گرفتهاند.
افکار عمومی آمریکا را میتوان به شکلی ساده به دو اردوگاه تقسیم کرد:
اردوگاه نخست معتقد بود جنگ باید فوراً پایان یابد، ایالات متحده نباید بیش از این درگیر مسئله ایران شود و باید راهی برای خروج از این وضعیت از طریق مذاکره پیدا کند تا آنچه از اقتصاد و جایگاه بینالمللی آمریکا باقی مانده، حفظ شود.
اردوگاه دوم معتقد بود باید هر کاری را که دونالد ترامپ میخواهد انجام داد و از نوعی کیش شخصیت حول محور او حمایت کرد.
بهوضوح اردوگاه نخست پیروز شد به همین دلیل، بازگشت مستقیم آمریکا به جنگ برای دولت این کشور دشوارتر شده است؛ هرچند ممکن است همچنان تمایل به چنین اقدامی داشته باشند.
آنچه اکنون از مارکو روبیو، وزیر خارجه و مسئول شورای امنیت ملی آمریکا، میشنویم، این است که محاصره ادامه خواهد یافت و تشدید خواهد شد.
به اعتقاد او، این سیاست میتواند اقتصاد ایران را نابود کند و زمینه ایجاد آشوب در داخل کشور را فراهم سازد.
به نظر میرسد مسیر پیشروی آنها همین است، هرچند فراتر از این راهبرد، برنامه مشخص دیگری ندارند، اما درباره ایران، برداشت من این است که در ابتدا سه جریان وجود داشت.
یک جریان، اردوگاه تغییر نظام سیاسی بود که سلطنتطلبان و گروههای مختلف خرابکار را شامل میشد. این افراد طبیعتاً نمیتوانند مانند سایر گروهها دیدگاههای خود را بهصورت علنی بیان کنند، اما در عمل، در نتیجه این جنگ شکست خورده و اعتبار خود را از دست دادهاند؛ زیرا از کشته شدن هموطنانشان ابراز خوشحالی کردند. به همین دلیل، منفور و منزوی شدهاند.
اکنون به نظر میرسد دو دیدگاه اصلی باقی مانده است:
گروهی معتقدند ایران باید تا هر زمان که لازم باشد به مقاومت ادامه دهد و هر میزان فشار اقتصادی را تحمل کند.
گروه دیگر ترجیح میدهند راهی برای خروج از این وضعیت از طریق مذاکره پیدا شود و حاکمیت ملی ایران حفظ شود.
به اعتقاد من، تصمیمگیری در این زمینه برعهده خود ایرانیان است، اما ممکن است متأسفانه در طرف مقابل، شریک قابل اتکایی برای مذاکره وجود نداشته باشد.
در چنین شرایطی، ممکن است ایران در موقعیتی قرار بگیرد که ویتنام در سال ۱۹۵۴، پس از شکست دادن فرانسویها در نبرد دینبینفو، تا سقوط سایگون در سال ۱۹۷۵ با آن مواجه شد.
ویتنام ۲۱ سال مبارزه کرد و در این مدت حدود یک میلیون نفر از جمعیت خود را از دست داد.
آنها تصمیم گرفتند برای حفظ کشورشان، در برابر نیروهای استعمارگر، هر میزان تلفات و خسارت را تحمل کنند و در نهایت نیز موفق شدند.
امیدوارم ایران تحت رهبری کنونی ایالات متحده ناچار به انتخاب چنین مسیری نشود، اما به نظر میرسد اکنون چنین انتخابی پیش روی ایران قرار گرفته است.
چند روز پیش با یکی از دوستان ایرانیام صحبت میکردم. با دیدن برف تهران، دلم برای حضور در آنجا تنگ شده بود و به او گفتم امیدوارم روزی بتوانم همراه او در کوه توچال اسکی کنم؛ در زمانی که ایران دیگر با تهدید جنگ مواجه نباشد. نمیدانم آن روز چه زمانی فرا خواهد رسید. در حال حاضر، به نظر میرسد با یک منازعه طولانیمدت روبهرو هستیم.
جمعبندی و سخن پایانی
خداقلیپور: ممنونم، مکس. به اعتقاد من، ایران مواضع خود را درباره توافق بهروشنی بیان کرده است.
فکر میکنم دستیابی به توافقی واقعی، پایدار و بادوام میتواند امکانپذیر باشد؛ اما تنها در صورتی که ایالات متحده از مطالبا۸ت حداکثری خود دست بردارد و بتواند اسرائیل و سیاستهای حداکثری و حذفگرایانه آن را کنترل کند؛ سیاستهایی که نهتنها ایران، بلکه کل منطقه را هدف قرار دادهاند.
بار دیگر از شما، مکس بلومنتال، برای اختصاص وقت و طرح دیدگاههای ارزشمندتان در این گفتوگو سپاسگزارم.
امیدوارم خرد و عقلانیت حاکم شود و همه ما بتوانیم در کنار یکدیگر به توقف جنگها، نهفقط در ایران، بلکه در سراسر منطقه غرب آسیا، کمک کنیم.
بار دیگر از شما متشکرم.
بلومنتال: بسیار سپاسگزارم.