از تغییر الگوی کتابخانه‌محور به جامعه‌محور تا عضویت سراسری افراد در نهاد کتابخانه‌ها
دبیرکل نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور در نشست خبری خود اقدامات انجام شده در نهاد را از دی ماه ۱۴۰۳ تا آبان ماه ۱۴۰۵ تشریح کرد.
به گزارش فردای خبر-نشست خبری نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور با هدف تشریح برنامه‌ها و فعالیت‌های روز کتاب، کتابخوانی و کتابدار با حضور آزاده نظربلند دبیرکل نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور، سیامک محبوب معاون توسعه کتابخانه‌ها و ترویج کتابخوانی و منوچهری معاون برنامه‌ریزی، پژوهش و فناوری اطلاعات در سالن اجتماعات کتابخانه پارک شهر برگزار شد.
دبیرکل نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور به تشریح اقدامات انجام شده از دی ماه ۱۴۰۳ تا آبان ماه ۱۴۰۵ پرداخت و گفت: جهت‌گیری کلی ما در این دوره می‌توان در گزاره الگوی کتابخانه‌محور به الگوی جامعه‌محور تبیین کرد. در این دوره صرفاً افزایش کتابخانه مبنای کار و مبنای اثر کتابخانه‌ها نیست؛ بلکه نیاز جامعه، دسترسی عادلانه به منابع، تجربه مخاطب و میزان اثرگذاری خدمت در این دوره در کانون توجه قرار گرفته است. در کل، مدیریت داده‌محور و تصمیم‌گیری بر اساس اطلاعات مهمترین ارکان اقدام در این دوره است.
نظربلند با بیان اینکه تغییر رویکرد از الگوی کتابخانه‌محور به الگوی جامعه‌محور در چهار مسیر اصلی عملیاتی شده، افزود: ما تلاش کرده‌ایم بازتوزیع نقاط خدمتمان را در مناطق جغرافیایی با اولویت بر مناطق کم‌برخوردار ادامه دهیم. در واقع، توسعه در فضا‌های کتابخانه‌ای اولویت اولش تمرکز بر مناطق محروم و فاقد کتابخانه بوده است و تلاش کرده‌ایم این مناطق در صدر توجهات قرار گیرد.
وی به سایر اقدامات انجام شده اشاره کرد و ادامه داد: اقدام دیگر رایگان‌سازی و یکپارچه‌سازی دسترسی به اطلاعات بود. عضویت در کتابخانه‌های عمومی، امانت یک کتاب، استفاده از فضا‌های عمومی و استفاده از خدمات فرهنگی به صورت رایگان امکان‌پذیر است و اگر اعضا بخواهند بیش از یک کتاب امانت بگیرند، از فضا‌های اختصاصی کتابخانه استفاده کنند و یا از برنامه‌ها و دوره‌های آموزشی خاصی استفاده کنند، در آن صورت نیازمند پرداخت هزینه هستند.
دبیرکل نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور به افزایش نقش کتابداران و مخاطبان در انتخاب منابع کتاب‌ها در این دوره اشاره کرد و گفت: در واقع، ما از خرید لیست منابع کتاب‌ها خودداری کرده‌ایم و تهیه لیست منابع کتاب‌ها را به کتابداران و مخاطبان سپرده‌ایم. کتابداران بر اساس فهرستی که در اختیارشان قرار می‌گیرد و بر اساس نیاز اعضا، نسبت به انتخاب و خرید کتاب اقدام می‌کنند.
نظربلند با بیان اینکه تلاش کرده‌ایم گردش و استفاده از منابع را بجای انباشت منابع در کتابخانه‌ها مدنظر قرار گیرد، گفت: در این راستا توسعه خدمت، کتابخانه‌های سیار، بهره‌برداری و بازطراحی از فضاها، عضویت سراسری، روزآمدسازی منابع، تقویت زیرساخت‌های دیجیتال، تقویت سرمایه انسانی و گسترش برنامه‌های فرهنگی و اجتماعی در دستور کار قرار گرفت.
دبیرکل نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور با تشریح سیاست توسعه نقاط خدمت، اظهار کرد: در حال حاضر نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور دارای ۴۴۸۶ نقطه خدمت با زیربنایی بالغ بر ۱.۵۱۵.۰۰۰ مترمربع است که از این تعداد، ۳۲۱۴ نقطه خدمت معادل ۷۲ درصد در شهر‌ها و ۱۲۷۲ نقطه خدمت معادل ۲۸ درصد در روستا‌ها مستقر هستند.
وی افزود: ۶۰۸ نقطه از نقاط خدمت، معادل ۱۴ درصد، توسط کتابخانه‌های سیار پوشش داده می‌شوند. این کتابخانه‌ها با اولویت روستا‌های فاقد کتابخانه و مناطق محروم، خدمات کتابخانه‌ای را به مناطقی می‌رسانند که امکان دسترسی به خدمات ثابت کتابخانه‌ای در آنها وجود ندارد.
نظربلند با اشاره به اهمیت توسعه کتابخانه‌های سیار، از رونمایی ۳۴ کتابخانه سیار به مناسبت سی‌وچهارمین دوره هفته کتاب خبر داد و گفت: با افتتاح این کتابخانه‌ها، تمام استان‌های کشور از ظرفیت کتابخانه‌های سیار بهره‌مند خواهند شد. همچنین تا پایان سال، ۱۰ کتابخانه سیار دیگر نیز به نقاط خدمت نهاد اضافه خواهد شد.
وی با مقایسه وضعیت کتابخانه‌های سیار در ابتدای این دوره و شرایط فعلی، بیان کرد: تا دی‌ماه ۱۴۰۳، تعداد ۵۷ کتابخانه سیار در کشور وجود داشت و در این بیست‌ودو ماه، ۲۵ کتابخانه سیار جدید به این مجموعه اضافه شده است. با اضافه شدن ۳۴ کتابخانه سیار جدید در هفته کتاب، شمار کتابخانه‌های سیار نهاد به ۱۱۶ عدد خواهد رسید و بالغ بر ۳۵۰ نقطه خدمت نیز به نقاط خدمت نهاد افزوده خواهد شد.
دبیرکل نهاد در بخش دیگری از سخنان خود، به اقدامات انجام‌شده در حوزه توسعه فضا‌های کتابخانه‌ای اشاره کرد و گفت: در بازه زمانی دی‌ماه ۱۴۰۳ تا آبان ۱۴۰۴، بیش از ۷۰ کتابخانه جدیدالتأسیس با متراژ بیش از ۲۵ هزار مترمربع در سراسر کشور به بهره‌برداری رسیده است.
وی کتابخانه فرشتگان میناب شیراز با زیربنای ۱۷۰۰ مترمربع را از جمله پروژه‌های به بهره‌برداری رسیده عنوان کرد که در مدت‌زمان کمتر از ۴ سال تکمیل شده است. همچنین کتابخانه عمومی ملانعیما طالقان از دیگر پروژه‌های این حوزه است.
نظربلند با اشاره به شرایط جنگی کشور و آسیب‌های واردشده به برخی کتابخانه‌ها، بیان کرد: در جریان جنگ رژیم صهیونیستی و آمریکا، تعداد ۶۴ کتابخانه مورد تهاجم قرار گرفتند که میزان آسیب‌های آنها در سه سطح کامل، متوسط و جزئی دسته‌بندی شد. با این حال، بخشی از کتابخانه‌های آسیب‌دیده مجدداً به چرخه خدمت‌رسانی بازگشته‌اند.
وی در این زمینه به کتابخانه شهید باکری در شهر سردرود اشاره کرد که در کمتر از ۶ ماه، با امکانات و تجهیزات بهتر بازسازی و به چرخه خدمت‌رسانی بازگشت. همچنین کتابخانه مرکزی خرم‌آباد از دیگر کتابخانه‌های آسیب‌دیده‌ای است که در این زمینه مورد توجه قرار دارد.
دبیرکل نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور، نهضت بازطراحی کتابخانه‌ها را یکی دیگر از محور‌های فعالیت نهاد دانست و گفت: بازطراحی فضا‌های کتابخانه‌ای به معنای ایجاد اکوسیستمی چندلایه است که هم امکان تمرکز و مطالعه عمیق و هم فرصت تعامل اجتماعی را فراهم کند.
وی افزود: در این رویکرد، در کنار فضا‌های آرام مطالعه، فضا‌های مشارکتی، اتاق‌های گفت‌و‌گو، کارگاه‌های خلاق و محیط‌های بازی و یادگیری و همچنین فضا‌های ویژه کودکان و نوجوانان طراحی می‌شوند.
نظربلند با تأکید بر ضرورت شناخت نیاز‌ها و علایق نسل نوجوان، تصریح کرد: برای جذب مؤثر نوجوانان به کتابخانه‌ها باید سلیقه و نیاز‌های این نسل را به‌درستی شناخت و متناسب با آن برنامه‌ریزی کرد.
وی ادامه داد: در بیست‌ودو ماه گذشته، بیش از ۶۳ کتابخانه با متراژ ۷۰ هزار مترمربع بازسازی و شاداب‌سازی شده‌اند.