غرش موشک‌های هوافضا؛ روایتی از تولد تا بلوغ صنعت موشکی ایران
موشک‌باران شهر‌های ایران در دفاع مقدس، ضرورت دستیابی به توان موشکی مستقل را آشکار کرد ضرورتی که از شکل‌گیری نخستین یگان موشکی سپاه آغاز شد.
به گزارش فردای خبر- بعد از پیروزی انقلاب اسلامی در حالی که کشور هنوز به آن حالت پایدار امنیتی نرسیده بود ـ به دلیل آنکه رژیم طاغوت سقوط کرد و انقلاب ۵۷ به پیروزی رسید ـ به تحریک استکبار جهانی جنگی نابرابر از سوی همسایه شرقی (عراق) بر ما تحمیل شد.
آنها به خیال خام خود که ساختار سیاسی در ایران تغییر کرده و شاکله دفاعی‌شان از هم گسیخته و توان مقابله را ندارد، می‌توانند «جمهوری اسلامی» را ظرف چند روز به تصرف خود درآورند، بر همین اساس ارتش عراق را به انواع و اقسام سلاح‌های روز آن زمان تجهیز کردند تا به ایران اسلامی حمله کند تا با تصرف این مرز و بوم، جشن پیروزی برگزار کنند!
جمهوری اسلامی ایران در دوران دفاع مقدس ۸ ساله در برابر ارتشی قرار داشت که توسط بازیگران منطقه‌ای و بین المللی همه رقم حمایت می‌شد، حتی از سلاح‌های شیمیایی استفاده کرد. در واقع آنان از به کار بردن این سلاح‌های غیرمتعارف ابایی نداشتند و سازمان‌های بین المللی هم هیچ عکس العملی نشان نمی‌دادند و از طرف دیگر جمهوری اسلامی ایران با تحریم‌های مختلف به ویژه تسلیحاتی رو‌به‌رو بود؛ در آن زمان به گفته مسئولان کشوری و لشکری، سیم خاردار هم به ما نمی‌دادند.
اگرچه دشمن در ماه‌های نخست جنگ توانست بخش‌هایی از خاک کشور را به تصرف خود درآورد، اما با جانفشانی نیرو‌های مردمی، ارتشی، سپاهی و بسیجی، نه‌تنها از ادامه پیشروی آن جلوگیری شد بلکه نیرو‌های متجاوز به عقب رانده شدند. صدام که فکر نمی‌کرد با این همه تجهیزات زرهی و تسلیحات در جبهه‌های مختلف شکست بخورد، برای جبران شکست‌ها و تضعیف روحیه سربازان و رزمندگان کشورمان به «جنگ شهرها» روی آورد و با موشک‌هایی که از حمایت تسلیحاتی قدرت‌های خارجی در اختیار داشت، شهر‌های ایران را بی‌رحمانه هدف حمله قرار داد. البته پیش از این شهر‌های مرزی و جبهه‌ها را با موشک مورد حمله قرار می‌داد.
بمباران و موشک‌باران شهر‌های ایران تا سال ۱۳۶۲ ادامه داشت و در این مدت، نیرو‌های مسلح ما در فکر چاره‌ای بودند که چگونه می‌توانند مقابله به مثل کنند تا جنگ شهرها تمام شود و به توازن قوا برسند، بر همین اساس به دنبال ایجاد توان موشکی بودند و سرانجام در ۲۱ اسفند ۱۳۶۳، نخستین موشک بالستیک ایران به سمت عراق شلیک شد؛ بنابراین جنگ ۸ ساله تحمیلی ثابت کرد که جمهوری اسلامی ایران در مقابل دشمنان نیاز به ایجاد یک قدرت بازدارندگی دارد که دیگر کسی جرات نکند به خاک و کیان کشور خیال تعرض داشته باشد و به قول شاعر «برو قوی شو اگر راحت جهان طلبی که در نظام طبیعت ضعیف پامال است.»
آغاز شکل‌گیری واحد موشکی سپاه
با گسترش حملات موشکی رژیم بعث عراق به شهر‌های ایران و افزایش فشار بر جبهه‌های جنگ، نیرو‌های مسلح کشورمان به این نتیجه رسیدند که مقابله با تهدید‌های موشکی دشمن، بدون برخورداری از توان موشکی مستقل امکان‌پذیر نخواهد بود. در آن مقطع، عراق با بهره‌گیری از موشک‌های اسکاد و برخورداری از حمایت تسلیحاتی برخی قدرت‌های خارجی، شهر‌های ایران را هدف قرار می‌داد، اما جمهوری اسلامی ایران از چنین قابلیتی برخوردار نبود و برای پاسخ‌گویی به این حملات با محدودیت‌های جدی مواجه بود.
در چنین شرایطی، ضرورت ایجاد یک یگان تخصصی موشکی در سپاه پاسداران انقلاب اسلامی بیش از پیش احساس شد. تجربه فرماندهان سپاه در سازماندهی توپخانه و استفاده از تجهیزات به‌دست‌آمده در میدان جنگ، زمینه اولیه ورود به این عرصه را فراهم کرد. در این میان، سردار شهید حسن طهرانی‌مقدم که پیش‌تر مسئولیت سازماندهی توپخانه سپاه را بر عهده داشت، به دلیل تجربه و شناختی که از نیاز‌های نظامی جبهه‌ها پیدا کرده بود، به‌عنوان یکی از چهره‌های محوری این مأموریت انتخاب شد.
تجربه جنگ نشان داده بود که اتکا به توپخانه، با وجود نقش مؤثر آن در پشتیبانی از عملیات‌های نظامی، به‌تنهایی پاسخ‌گوی تهدید‌های دوربرد دشمن نیست. از سوی دیگر، موشک‌باران شهر‌های ایران نشان می‌داد، برخورداری از توان موشکی، ضرورتی برای دفاع از امنیت ملی و ایجاد بازدارندگی است. بر همین اساس، فرماندهان سپاه مأموریت ایجاد توان موشکی را دنبال کردند و مسئولیت سازماندهی نیرو‌های اولیه این مجموعه به حسن طهرانی‌مقدم سپرده شد. در ادامه، با پیگیری مسئولان وقت سپاه و وزارت سپاه، زمینه آموزش نیرو‌های ایرانی و تأمین نخستین موشک‌ها فراهم شد.
تابستان سال ۱۳۶۳، هیاتی بلندپایه از جمهوری اسلامی ایران به ریاست محسن رفیق‌دوست وزیر وقت سپاه برای بررسی ظرفیت‌های همکاری نظامی به سوریه و لیبی سفر کرد. در این هیات، رحیم صفوی و تعدادی از مسئولان و فرماندهان بخش‌های تخصصی سپاه نیز حضور داشتند. حسن طهرانی‌مقدم و شهید حسن شفیعی‌زاده نیز از مجموعه توپخانه سپاه در این سفر شرکت کردند.
در جریان این سفر، موضوع آموزش نیرو‌های ایرانی در حوزه موشکی و استفاده از تجربیات کشور‌های برخوردار از این فناوری مورد توجه قرار گرفت. سوریه در زمینه آموزش نیرو‌های ایرانی همکاری کرد و لیبی نیز در تامین تعدادی موشک اسکاد نقش داشت. این رایزنی‌ها زمینه‌ساز اعزام گروهی از نیرو‌های سپاه برای گذراندن دوره‌های تخصصی موشکی شد.
در سوم آبان ۱۳۶۳، گروهی ۱۳ نفره از نیرو‌های سپاه به سرپرستی سردار حسن طهرانی‌مقدم برای آموزش موشکی عازم سوریه شدند. این گروه که از نیرو‌های باتجربه توپخانه سپاه تشکیل شده بود، مأموریت داشت دانش و تجربه لازم را برای راه‌اندازی نخستین یگان موشکی ایران کسب کند. این اعزام را می‌توان یکی از مهم‌ترین مراحل عملیاتی در شکل‌گیری توان موشکی سپاه دانست چراکه از این مقطع، فعالیت‌های موشکی از سطح مطالعات و تصمیم‌گیری‌های اولیه وارد مرحله آموزش تخصصی و سازماندهی نیرو‌ها شد.
سردار شهید حسن طهرانی‌مقدم درباره سفر خود و تعدادی از نیرو‌های سپاه به سوریه و لیبی می‌گوید: «تابستان سال ۶۳ با هیأتی بلندپایه از وزارت سپاه به دعوت ارتش سوریه و لیبی به این دو کشور رفتم. محسن رفیق‌دوست، ارشد گروه و رحیم صفوی هم به‌عنوان ارشد فرماندهان بود. تعدادی از مسئولان یگان‌های تخصصی سپاه در بخش‌های مختلف هم به این سفر آمده بودند. من و شهید حسن شفیعی‌زاده از توپخانه سپاه هم بودیم. اینجا بود که نطفه موشکی سپاه شکل گرفت.»
در کنار آموزش نیرو‌های ایرانی، تأمین نخستین موشک‌ها نیز از طریق همکاری با لیبی دنبال شد. به این ترتیب، در زمستان سال ۱۳۶۳ نخستین محموله موشک‌های اسکاد به ایران رسید و زمینه برای ورود عملیاتی کشور به عرصه موشکی فراهم شد.
سرانجام در ۲۱ اسفند ۱۳۶۳، نخستین موشک بالستیک ایران از نوع اسکاد B در جریان جنگ تحمیلی به سمت پالایشگاه کرکوک در عراق شلیک شد. این رویداد را باید نقطه عطفی در تاریخ نظامی جمهوری اسلامی ایران دانست، زیرا ایران برای نخستین بار توانست در پاسخ به حملات موشکی رژیم بعث عراق، از موشک بالستیک استفاده کند و وارد مرحله جدیدی از مقابله با تهدید‌های دوربرد شود.
در ادامه، با افزایش تجربه نیرو‌های ایرانی و گسترش فعالیت‌های تخصصی، موضوع وابستگی به خارج برای تأمین موشک و تجهیزات مرتبط به یکی از دغدغه‌های اصلی فرماندهان تبدیل شد. از همین رو، حرکت به سمت خودکفایی، بومی‌سازی دانش فنی و دستیابی به توان طراحی و تولید داخلی در دستور کار قرار گرفت. به این ترتیب، مسیری که با آموزش تعدادی از نیرو‌های سپاه و استفاده از نخستین موشک‌های وارداتی آغاز شده بود، به‌تدریج به شکل‌گیری ظرفیت‌های داخلی در حوزه صنعت موشکی انجامید.
سرلشکر محسن رضایی، فرمانده کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در دوران دفاع مقدس، درباره چگونگی شکل‌گیری این مجموعه می‌گوید: «ایران تا قبل از پیروزی انقلاب اسلامی فاقد توان موشکی بود. در سال‌های آغازین جنگ، ارتش صدام شهر‌های ما را بی‌رحمانه هدف تهاجم موشکی قرار می‌داد. نیاز به مقابله‌به‌مثل، من را بر آن داشت تا سرداران حسن طهرانی‌مقدم و حاجی‌زاده را از مجموعه توپخانه سپاه جدا ساخته و مأموریت تشکیل یگان موشکی را به آنان محول کنم. جمهوری اسلامی ایران در ابتدا از لیبی و سپس کره شمالی تعدادی موشک وارد کرد، اما هم‌زمان مسیر کپی‌سازی، تولید و در ادامه طراحی و ساخت موشک‌های مدرن را در پیش گرفت.»
بدین ترتیب، شکل‌گیری واحد موشکی سپاه را باید حاصل پیوند چند عامل اساسی دانست: تجربه عملیاتی هشت سال دفاع مقدس، ضرورت مقابله با موشک‌باران شهر‌های ایران، تلاش فرماندهان برای ایجاد ساختار تخصصی، آموزش نیرو‌های ایرانی در خارج از کشور و در نهایت حرکت به سمت خودکفایی و تولید داخلی.
در این میان، نقش سردار شهید حسن طهرانی‌مقدم در سازماندهی نیرو‌های اولیه و پیگیری مسیر توسعه توان موشکی، از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است. او و همراهانش فعالیت خود را در شرایطی آغاز کردند که کشور نه زیرساخت گسترده‌ای در این حوزه داشت و نه از دسترسی آسان به فناوری و تجهیزات موشکی برخوردار بود. با این حال، تجربه‌های دوران دفاع مقدس به‌تدریج به شکل‌گیری یک ظرفیت تخصصی در سپاه منجر شد؛ ظرفیتی که بعد‌ها با توسعه سازمانی و فناوری، زمینه‌ساز شکل‌گیری نیروی هوافضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی شد.
از نیروی هوایی سپاه تا شکل‌گیری نیروی هوافضا
پس از پیروزی انقلاب اسلامی، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در دوم اردیبهشت ۱۳۵۸ به فرمان حضرت امام خمینی (ره)، بنیانگذار انقلاب اسلامی، تأسیس شد و به‌تدریج به یکی از نهاد‌های مهم و تأثیرگذار در حفاظت از دستاورد‌های انقلاب تبدیل شد.
با آغاز جنگ تحمیلی و آشکار شدن ضرورت توسعه ظرفیت‌های نظامی کشور، موضوع گسترش ساختار سازمانی سپاه و ایجاد نیرو‌های تخصصی در حوزه‌های مختلف مورد توجه فرماندهان قرار گرفت. در همین راستا، پس از بررسی‌های کارشناسی و تهیه طرح‌های مختلف برای توسعه ساختار سپاه، فرمان تشکیل نیرو‌های سه‌گانه زمینی، دریایی و هوایی در ۲۶ شهریور ۱۳۶۴ از سوی حضرت امام خمینی (ره) صادر شد.
تشکیل نیروی هوایی سپاه را باید بخشی از روند توسعه ساختار دفاعی کشور در دوران جنگ تحمیلی دانست؛ اقدامی که با هدف ایجاد ظرفیت‌های تخصصی در حوزه هوایی و توسعه مأموریت‌های مرتبط با این عرصه انجام شد. این نیرو در آغاز فعالیت خود از امکانات و تجهیزات محدودی برخوردار بود و به‌تدریج با سازماندهی نیرو‌های متخصص، ایجاد مراکز آموزشی و توسعه ظرفیت‌های عملیاتی، ساختار خود را گسترش داد.
در سال‌های ابتدایی، یکی از محور‌های مهم فعالیت نیروی هوایی سپاه، ایجاد آموزشگاه‌ها و مراکز تخصصی در حوزه‌هایی همچون موشک‌های زمین به زمین، توپخانه ضدهوایی، خلبانی و خلبانی هلیکوپتری بود. این روند در کنار تجربه‌های به‌دست‌آمده از دوران دفاع مقدس، زمینه شکل‌گیری و توسعه تدریجی توانمندی‌های هوایی و موشکی سپاه را فراهم کرد. نیروی هوایی سپاه از همان ابتدا صرفاً به‌عنوان یک مجموعه پروازی تعریف نشد، بلکه با توجه به شرایط جنگ و نیاز‌های دفاعی کشور، حوزه‌های مختلفی از آموزش و پشتیبانی تا توسعه توان موشکی و ظرفیت‌های هوایی را دربر گرفت. به همین دلیل، در سال‌های بعد، مأموریت‌ها و ساختار این نیرو متناسب با نیاز‌های دفاعی کشور گسترش یافت.
فرماندهان نیرو‌های هوایی سپاه در یک قاب
موسی رفان نخستین فرمانده نیروی هوایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی بود که از سال ۱۳۶۴ تا چهارم اردیبهشت ۱۳۶۹ این مسئولیت را بر عهده داشت. پس از وی، سردار حسین دهقان از چهارم اردیبهشت ۱۳۶۹ تا ۲۸ دی ۱۳۷۰ فرماندهی نیروی هوایی سپاه را عهده‌دار بود.
در ادامه، سردار محمدحسین جلالی از ۲۸ دی ۱۳۷۰ تا هشتم آبان ۱۳۷۶ به‌عنوان فرمانده نیروی هوایی سپاه فعالیت کرد. پس از آن، محمدباقر قالیباف، رئیس کنونی مجلس شورای اسلامی، از آبان ۱۳۷۶ تا سال ۱۳۷۹ مسئولیت فرماندهی این نیرو را بر عهده گرفت. سردار شهید احمد کاظمی، از فرماندهان هشت سال دفاع مقدس، پنجمین فرمانده نیروی هوایی سپاه بود که از خرداد ۱۳۷۹ تا شهریور ۱۳۸۴ عهده‌دار این مسئولیت شد. وی در ۱۹ دی ۱۳۸۴ در سانحه سقوط هواپیمای داسو فالکن ۲۰ در نزدیکی ارومیه به شهادت رسید.
پس از شهادت سردار احمد کاظمی، سردار محمدرضا زاهدی برای مدت کوتاهی مسئولیت فرماندهی نیروی هوایی سپاه را بر عهده گرفت. پس از آن، سردار سرلشکر شهید حسین سلامی که در کارنامه خود مسئولیت‌هایی همچون جانشینی فرماندهی کل سپاه و معاونت عملیات ستاد مشترک را داشت، از اول بهمن ۱۳۸۴ تا ۱۲ مهر ۱۳۸۸ فرماندهی نیروی هوایی سپاه را عهده‌دار شد.
در این دوره، با توجه به گسترش مأموریت‌های مرتبط با فناوری‌های هوایی، موشکی و فضایی و ضرورت ایجاد هماهنگی بیشتر میان این حوزه‌ها، بازنگری در ساختار سازمانی نیروی هوایی سپاه مورد توجه قرار گرفت. در نتیجه، در سال ۱۳۸۸ و پس از حدود ۲۵ سال از تشکیل نیروی هوایی سپاه، این مجموعه به نیروی هوافضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی تغییر نام داد.
این تغییر نام صرفاً یک جابه‌جایی عنوان سازمانی نبود، نشان‌دهنده گسترش حوزه مأموریت‌ها و ضرورت تمرکز بیشتر بر ظرفیت‌های مرتبط با هوا، فضا و فناوری‌های موشکی بود. به این ترتیب، نیروی هوافضای سپاه به ساختاری تبدیل شد که مأموریت‌های مرتبط با حوزه‌های هوایی، موشکی و فضایی را در چارچوبی گسترده‌تر دنبال می‌کرد. اگر تشکیل نیروی هوایی سپاه در سال ۱۳۶۴ را باید نقطه آغاز سازماندهی ظرفیت‌های تخصصی هوایی در سپاه دانست، تغییر ساختار آن در سال ۱۳۸۸ را می‌توان مرحله‌ای مهم در توسعه مأموریت‌ها و تبدیل این مجموعه به یکی از ارکان اصلی توان دفاعی کشور به شمار آورد.
سردار سرتیپ پاسدار شهید امیرعلی حاجی‌زاده از ۱۲ مهر ۱۳۸۸ تا ۲۳ خرداد ۱۴۰۴ فرماندهی نیروی هوافضای سپاه را بر عهده داشت. وی در جریان جنگ تحمیلی ۱۲ روزه و حملات رژیم صهیونیستی به شهادت رسید. در دوره فرماندهی او، نیروی هوافضای سپاه به یکی از کانون‌های اصلی فعالیت‌های موشکی و پهپادی کشور تبدیل شد و موضوع توسعه فناوری‌های بومی، افزایش ظرفیت‌های دفاعی و تقویت بازدارندگی موشکی در کانون مأموریت‌های این مجموعه قرار گرفت.
به یاد سردار شهید حاجی‌زاده
شهید عزیز امیر علی حاجی‌زاده برای هوافضای سپاه سنگ تمام گذاشت به گونه‌ای که نشان فتح را از امام شهید دریافت کرد.
حضرت آیت‌الله سید علی خامنه‌ای (ره) مهرماه سال ۱۴۰۳ طی مراسمی به سردار امیرعلی حاجی‌زاده «نشان فتح» اعطا کردند. اعطای این نشان به دلیل عملیات درخشان «وعده صادق» انجام شد.
نشان فتح، به‌عنوان نماد عملیات‌های پیروزمندانه رزمندگان اسلام و فاتحان این عملیات‌ها انتخاب شده است. این نشان، از سه برگ درخت نخل و گنبد مسجد جامع خرمشهر و نیز پرچم جمهوری اسلامی ایران تشکیل شده است.
پس از شهادت سردار حاجی‌زاده، سردار سید مجید موسوی در خرداد ۱۴۰۴ مسئولیت فرماندهی نیروی هوافضای سپاه را بر عهده گرفت و ادامه این مسیر سازمانی و دفاعی به وی سپرده شد.
سرلشکر شهید حسین سلامی، فرمانده کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در آن زمان، در سال ۱۴۰۱ و در آیین افتتاح مرکز درمانی تخصصی حضرت ولیعصر (عج) نیروی هوافضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، درباره جایگاه و توانمندی‌های این نیرو گفته بود: «نیروی هوافضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی امروز نوک پیکان موازنه قدرت در منطقه است. ساخت نسل جدیدی از موشک‌های بالستیک، در کلاس موشک‌های ذوالفقار که عین‌الاسد، پایگاه نظامی آمریکا در عراق، را درهم کوبید، و انواع موشک‌های کروز، تنها گوشه‌ای از توانمندی هوافضای سپاه در حوزه تولید محصولات دفاعی است.»
وی همچنین با اشاره به توانمندی‌های پدافندی سپاه معتقد بود: «این نیرو به سطح بالایی از قدرت پدافندی رسیده است و می‌تواند پرنده‌های پیشرفته دشمن را شناسایی و رهگیری کند. ایران اسلامی به‌عنوان یک قدرت موشکی و پدافندی منطقه، قادر است در فواصل دورتر از مرز‌های جمهوری اسلامی ایران، پرنده‌ها و تجهیزات متجاوز دشمن را شناسایی و تحرکات آنها را زیر نظر داشته باشد.»
بنابراین، بررسی روند شکل‌گیری نیروی هوافضای سپاه نشان می‌دهد که این مجموعه در طول چند دهه، مسیری از تأسیس یک نیروی تخصصی هوایی در دوران دفاع مقدس تا گسترش مأموریت‌ها و تبدیل شدن به ساختاری با حوزه‌های فعالیت هوایی، موشکی و فضایی را طی کرده است. مسیری که ریشه‌های آن را باید در تجربه‌های جنگ تحمیلی، ضرورت توسعه توان دفاعی کشور و تلاش برای دستیابی به ظرفیت‌های بومی جست‌و‌جو کرد. فلذا، امروز پیشرفت‌های شتابان در حوزه هوافضا و فناوری‌های موشکی در کنار دیگر تسلیحات نظامی، به یکی از جلوه‌های مهم توان علمی و دفاعی کشور تبدیل شده است.
همچنین توسعه فناوری‌های نوین و افزایش دقت و قابلیت سامانه‌های دفاعی که حاصل دستاورد سال‌ها تلاش متخصصان و پژوهشگران داخلی است، جایگاه ویژه‌ای در معادلات امنیتی منطقه‌ای و بین‌المللی پیدا کرده است.
فرجام سخن
امروز صنعت هوافضا نمایش ظرفیت‌های فناورانه‌ای است که علاوه بر نمایش دادن قدرت و تقویت توان بازدارندگی و حفظ امنیت ملی نمادی از توان علمی، خوداتکایی به ظرفیت مهندسی یک کشور باشد که می‌تواند در توسعه ظرفیت‌های دفاعی، بازدارندگی و افزایش توان پاسخ‌گویی نظامی کشور نقش مؤثری داشته باشد. با این اوصاف باید گفت جنگ تحمیلی ۸ ساله اگر چه سختی‌ها و خسارات زیادی داشت، اما از دل خود توانست بازدارندگی موشکی را زایش کند. امروز موشک یکی از پایه‌ها و اساس بازدارندگی دفاعی ایران تبدیل شده است که نمونه بارز آن را در عملیات‌های وعده‌های صادق، نصر و جنگ‌های تحمیلی ۱۲ و ۴۰ روزه می‌توان به وضوع مشاهده کرد.
توانایی و قدرت بازدارندگی نیروی هوافضای سپاه با قوت و قدرت استمرار دارد، چنانچه حضرت آیت الله سید مجتبی حسینی خامنه‌ای در پیامی خطاب به سردار سید مجید موسوی بیان کردند: بحمدالله گزارش ارائه شده که قبلا هم نسخه‌ای از آن را دریافت نموده بودم، دلگرم کننده و دلنشین است. از مجاهدت‌های خود و همرزمان گمنام و مظلومتان خیلی کم نوشته‌اید؛ همچنانکه رفتار مخلصین همواره اینطور بوده است.
معظم له در بندی دیگر از نامه ارسال شده خود به فرمانده نیروی هوا فضای سپاه آورده بودند:در مورد زنجیره تامین ان‌شاء الله تلاش‌ها ادامه یابد و گزارش آن مرتبا به اینجانب منعکس گردد.
بهره گیری از انواع موشک‌های بالستیک، کروز و ساخت شهر‌های موشکی زیر زمینی، هوافضای سپاه را بدون تردید به عنوان یکی از بازوی‌های بسیار قدرتمند جمهوری اسلامی ایران در سرکوب دشمنان تبدیل کرده که غرش موشک‌های آن رعشه به اندام آنها می‌اندازد تا جرأت نکنند به مرز‌های ما نزدیک شوند.