جهش هزینه‌های حمل‌ونقل نفت؛ از افزایش قیمت بنزین در جایگاه‌ها تا گرانی مواد غذایی

به گزارش فردای خبر- خبرگزاری رویترز گزارش داد سفر یک نفتکش غول‌پیکر به نام «استیم اکسپلورر» از آمریکا به ژاپن در اواخر نوامبر، در حالی که حدود ۲ میلیون بشکه نفت خام حمل می‌کند، حدود ۸۱ میلیون دلار هزینه خواهد داشت. میانگین هزینه همین سفر در سال گذشته تنها ۹.۱ میلیون دلار بود.

هزینه حمل هر بشکه نفت در این مسیر به ۴۰.۵۰ دلار رسیده است؛ رقمی که حدود ۹ برابر نرخ سال گذشته است. در حالی که افزایش قیمت فروش نفت نگرانی مصرف‌کنندگان را برانگیخته، هزینه‌های سنگین حمل‌ونقل نیز به افزایش بیشتر قیمت‌ها دامن می‌زند. پالایشگاه‌ها نفت خام را به سوخت تبدیل می‌کنند؛ سوختی که برای جابه‌جایی مواد غذایی، کالا‌های خرده‌فروشی و مصالح ساختمانی استفاده می‌شود. از این رو، افزایش هزینه حمل نفت می‌تواند تورم را در کشور‌های وابسته به واردات تشدید کند.

کنت مدلاک، پژوهشگر اقتصاد انرژی و منابع در مؤسسه سیاست‌گذاری بیکر در هیوستون گفت هر ۱۰ دلار افزایش هزینه حمل هر بشکه نفت، حدود ۲۳ سنت به قیمت هر گالن بنزین اضافه می‌کند. بر اساس محاسبات رویترز، هزینه حمل نفتکش استیم اکسپلورر به معنای افزایش دست‌کم ۸۰ سنتی هزینه به ازای هر گالن بنزین در مقایسه با سال گذشته است.

مدلاک هشدار داد آثار این افزایش هزینه‌ها به‌تدریج در اقتصاد نمایان می‌شود و هرچه بحران طولانی‌تر شود، تأثیر آن بر قیمت‌ها ماندگارتر خواهد شد. به گفته او، در چنین شرایطی کالا‌ها در فروشگاه‌های مواد غذایی، فروشگاه‌های محلی و مراکز خرید گران‌تر می‌شوند، زیرا حمل‌ونقل بخش جدایی‌ناپذیر زنجیره تأمین کالاهاست.

بر اساس داده‌های شرکت ال‌اس‌ای‌جی درباره نرخ حمل‌ونقل دریایی و قیمت نفت، هزینه حمل اکنون بیش از ۴۰ درصد قیمت نفت آمریکا را تشکیل می‌دهد؛ این در حالی است که این سهم در سال ۲۰۲۵ به‌طور میانگین حدود ۷ درصد بود. این محاسبه بر مبنای قیمت حدود ۹۵ دلار برای هر بشکه نفت در روز چهارشنبه انجام شده است.

به گفته مدلاک، کشور‌های وابسته به واردات نفت از جمله هند، فیلیپین و اندونزی بیشترین فشار ناشی از افزایش هزینه‌ها را متحمل می‌شوند. آژانس بین‌المللی انرژی نیز روز چهارشنبه اعلام کرد رکوردشکنی نرخ اجاره نفتکش‌ها در حال کاهش سود پالایشگاه‌های آسیایی است.

جنگ‌ها و افزایش هزینه حمل نفت

پالایشگاه‌ها نفت خام را به بنزین برای خودروها، گازوئیل برای کامیون‌ها و تجهیزات کشاورزی و سوخت جت برای هواپیما‌ها تبدیل می‌کنند. حملات به کشتی‌ها در ارتباط با جنگ آمریکا و ایران و همچنین جنگ روسیه و اوکراین، هزینه حمل دریایی و بیمه را افزایش داده است.

نرخ حمل نفت از منطقه خلیج فارس و دریای سرخ در خاورمیانه به مقصد آسیا، در پی افزایش خطر حمله به کشتی‌ها و محاسبه هزینه ریسک از سوی شرکت‌های کشتیرانی، در هفته جاری به رکورد حدود ۳۴ دلار برای هر بشکه رسید. از سوی دیگر، برخی کشتی‌ها به دلیل نگرانی، مسیر‌های طولانی‌تری را انتخاب می‌کنند؛ موضوعی که مدت اشغال نفتکش‌ها را افزایش داده و عرضه کشتی‌های در دسترس را محدود کرده است.

شرکت‌های حمل نفت عربستان نیز برای کاهش خطر حمله به کشتی‌های منفرد، بیش از گذشته از روش انتقال نفت از یک کشتی به کشتی دیگر استفاده می‌کنند. افزایش حملات به خط لوله اصلی عربستان، صادرات نفت از مسیر تنگه هرمز را افزایش داده و نیاز به استفاده از نفتکش‌های بیشتر را بالا برده است. این شیوه، هم ظرفیت در دسترس ناوگان را کاهش داده و هم زمان حضور محموله‌ها در دریا را طولانی‌تر کرده است.

کمبود نفتکش‌های بسیار بزرگ، از جمله کشتی‌هایی در اندازه استیم اکسپلورر، نرخ حمل کشتی‌های کوچک‌تر را نیز افزایش داده است. طبق داده‌های شرکت «سیگنال اوشن»، از زمان آغاز جنگ علیه ایران در ماه فوریه، نرخ حمل نفتکش‌های سوئزمکس با ظرفیت حداکثر یک میلیون بشکه نفت در مسیر ساحل خلیج مکزیک آمریکا به آسیا و نفتکش‌های افرامکس با ظرفیت حداکثر ۷۵۰ هزار بشکه در مسیر ساحل خلیج مکزیک به اروپا، چهار برابر شده است.

برخی شرکت‌های حمل‌ونقل، نفتکش‌ها را با قرارداد‌های سه تا پنج‌ساله اجاره می‌کنند؛ اما بسیاری دیگر حدود یک ماه پیش از بارگیری، کشتی‌ها را از بازار اجاره کوتاه‌مدت تهیه می‌کنند. در صورت افزایش بیشتر نرخ‌ها، قرارداد‌های بلندمدتی که در آنها قیمت از پیش میان مالکان کشتی و شرکت‌های حمل‌ونقل تثبیت شده است، می‌تواند برای اجاره‌کنندگان به‌صرفه‌تر تمام شود.

درآمد‌های بی‌سابقه مالکان نفتکش‌ها

آشفتگی بازار نفت سود چشمگیری برای مالکان نفتکش‌ها به همراه داشته است. جورجیوس ساکلاریو، تحلیلگر حمل‌ونقل دریایی در شرکت سیگنال اوشن گفت درآمد برخی نفتکش‌ها برای یک سفر رفت‌وبرگشت از خلیج فارس، از مسیر تنگه هرمز به آسیا و بازگشت، اخیراً به روزانه ۱.۳ میلیون دلار برای هر کشتی رسیده است. این رقم در مقایسه با میانگین روزانه ۵۵ هزار دلار در سال ۲۰۲۵ افزایش چشمگیری نشان می‌دهد.

میشل ویزه بوکمن، تحلیلگر ارشد شرکت اطلاعات دریایی ویندوارد نیز با اشاره به سرعت افزایش درآمد‌ها گفت اگر شش هفته پیش کسی از درآمد روزانه یک میلیون دلاری نفتکش‌ها خبر می‌داد، باور نمی‌کرد.

یکی از مدیران شرکتی که عمدتاً در قاره آمریکا مالک و بهره‌بردار نفتکش است، پیش‌بینی کرد سال جاری میلادی ممکن است سودآورترین سال تاریخ این صنعت باشد.

با این حال، اریک بروکهویزن، رئیس بخش تحقیقات و مشاوره نفتکش‌ها در شرکت کارگزاری کشتی «پوتن‌اند پارتنرز»، گفت انتظار می‌رود تا زمانی که تقاضای نفت خام از عرضه آن بیشتر باشد، نرخ اجاره نفتکش‌ها بالا بماند؛ اما به محض کاهش تنگنای بازار نفت خام، نرخ‌های حمل‌ونقل می‌توانند به‌سرعت افت کنند.